Van boerderij tot Brasserie Milo
De bewogen geschiedenis van een bijzondere plek op Kaageiland
Wie vandaag bij Brasserie Milo aankomt, ziet de karakteristieke rieten kap, de steigers en het weidse uitzicht over de Kagerplassen. Boten varen voorbij en op het terras voelt Kaageiland even als een vakantiebestemming ver van huis.
Toch begon het verhaal van deze plek lang vóór Milo. Hier kwamen generaties eilandbewoners, watersporters, families en feestgangers samen. Er werd geschaatst, gevaren, gedanst, gegeten en gevierd. De locatie doorstond zware stormschade, een verwoestende brand en verschillende verbouwingen. De naam veranderde, maar de rol van de plek bleef opvallend herkenbaar: mensen samenbrengen aan het water.
Een café op het oude Kaageiland
Kaageiland was lange tijd een kleine gemeenschap waarin landbouw, visserij, scheepvaart en het water het dagelijks leven bepaalden. De bebouwing lag grotendeels langs de huidige Julianalaan. In de eerste helft van de twintigste eeuw werd het eiland steeds meer ontdekt door zeilers en andere recreanten.[1]
Wanneer de oorspronkelijke boerderij precies in een café veranderde, is nog niet met een betrouwbare bron vastgesteld. Wel weten we zeker dat Café ’t Kompas in januari 1942 al bestond.
Op 20 januari 1942 verschenen in zowel de Leidsche Courant als het Leidsch Dagblad aankondigingen voor een nationale hardrijderij op de Kaag. Deelnemers konden zich aanmelden bij Café ’t Kompas.[2][3]
De vroegste teruggevonden krantenvermelding plaatst ’t Kompas dus direct midden in het leven op het water en ijs.
Varen en feestvieren in de jaren vijftig
Ook in de jaren vijftig was de verbinding met de Kagerplassen duidelijk zichtbaar. In juni 1952 kondigde de Leidse Courant de zogenoemde Kompas-Pokervaarten aan. Tijdens deze recreatieve vaartochten voeren deelnemers over de plassen langs verschillende controleposten en konden zij prijzen winnen.[4]
In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd ’t Kompas geëxploiteerd door de broers Jacques en Frans van der Eerden. Volgens Janfrans van der Eerden, zoon van Jacques, dreven de broers de zaak aanvankelijk samen. Later werden hun horecabedrijven verdeeld. Frans ging verder met De Nachtegaal in Lisse, terwijl Jacques ’t Kompas op Kaageiland voortzette.[5]
Uit het bewaard gebleven familiearchief blijkt volgens Janfrans dat het restaurant destijds was gevestigd in een verbouwde boerderij. De bar bevond zich in het boerderijgedeelte. De bijbehorende hooiberg was verbouwd tot feest- en danszaal.[5]
In de weekenden kwamen jonge zeilers en andere bezoekers er dansen. Volgens de familie trad onder meer de Dutch Swing College Band bij ’t Kompas op. Voor deze specifieke optredens is nog geen afzonderlijk affiche of krantenbericht teruggevonden. Daarom blijft dit detail nadrukkelijk een herinnering uit het familiearchief.[5]
Kranten uit 1956 bevestigen wel dat ’t Kompas in die periode regelmatig als feestlocatie werd gebruikt. Zo werden er feest- en personeelsavonden georganiseerd en trad een muziekgezelschap op.[6][7]
De storm van 1953
De ligging aan het water gaf ’t Kompas zijn bijzondere karakter, maar maakte de locatie ook kwetsbaar.
Volgens Janfrans van der Eerden stortte de tot feestzaal verbouwde hooiberg tijdens de zware storm rond de Watersnoodramp van 1953 in. De zaal werd daarna opnieuw opgebouwd. Op een bewaard gebleven familiefoto is volgens hem de nieuwbouw al te zien.[5]
Een afzonderlijk krantenbericht over deze instorting is nog niet teruggevonden. Daarom wordt dit deel van de geschiedenis toegeschreven aan de familie Van der Eerden. Het vormt wel een belangrijk hoofdstuk in het verhaal van de plek: nog vóór de grote brand van 1972 moest ’t Kompas al eens opnieuw worden opgebouwd.
Jacques van der Eerden verkocht de zaak volgens zijn zoon rond 1957 of 1958. De zware en sterk seizoensgebonden exploitatie zou daarbij een rol hebben gespeeld.[5]
Kerstdiners, voetbal en nieuwe exploitanten
In december 1968 adverteerde Restaurant ’t Kompas met een kerstdiner. In die advertentie werd Frans van der Meer als gastheer genoemd.[8]
Enkele maanden later konden bezoekers in het café-restaurant op een groot televisiescherm naar een voetbalwedstrijd kijken.[9] Het zijn kleine krantenfragmenten, maar samen laten ze zien hoe veelzijdig ’t Kompas toen al was: restaurant, café, ontmoetingsplaats en uitgaanslocatie.
Een krantenbericht uit 1971 verbond ’t Kompas aan het faillissement van een exploitant die ook bij Café-Restaurant Meerrust betrokken was.[10] De beschikbare bron biedt onvoldoende informatie om de volledige eigendoms- en exploitatiegeschiedenis van deze jaren betrouwbaar te reconstrueren. Wel blijkt eruit dat de bedrijfsvoering in deze periode verschillende wisselingen kende.
De brand die alles veranderde
In de nacht van 5 op 6 november 1972 sloeg het noodlot toe. Café-Restaurant ’t Kompas werd door een grote brand verwoest. Het nieuws stond op 6 november op de voorpagina van het Leidsch Dagblad.[11]
De krant meldde dat de brand vermoedelijk was ontstaan door een defect aan een gastoestel. Het vuur greep snel om zich heen en het dak stortte in. Brandweerkorpsen uit Kaag en Roelofarendsveen kwamen in actie. De volledige omvang van de schade was op het moment van publicatie nog niet bekend.[11]
De brand betekende echter niet het einde van ’t Kompas.
In december 1972 verscheen onder de opvallende kop ‘Swiebertje en Brom in voor Kompas’ een bericht over een actie rond de afgebrande zaak.[12] Dat de wederopbouw zoveel aandacht kreeg, laat zien dat ’t Kompas inmiddels meer was dan alleen een restaurant. Het was een plek waarmee mensen uit de omgeving zich verbonden voelden.
In april 1973 berichtte het Leidsch Dagblad dat de jachthaven en ’t Kompas weer zouden opengaan.[13] Later datzelfde jaar werden vanaf Restaurant ’t Kompas alweer rondvaarten over de Kagerplassen aangeboden.[14]
De plek had opnieuw een toekomst gekregen.
Jachthaven, restaurant en evenementenlocatie
Na de wederopbouw presenteerde ’t Kompas zich nadrukkelijk als jachthaven, café-restaurant en locatie voor feesten en partijen.
In de jaren zeventig en tachtig verschenen regelmatig advertenties voor bijzondere diners, liveoptredens en thema-avonden. In 1978 werd bijvoorbeeld een Roemeens festival georganiseerd met eten, muziek en entertainment.[15]
Rond 1980 werden jazzavonden en muzikale diners aangekondigd, waaronder optredens van jazzbands.[16] Ook barbecues, vis- en vleesgerechten, zondagmenu’s, recepties en gezelschappen kwamen terug in de advertenties uit deze periode.
In 1981 presenteerde ’t Kompas zich expliciet als locatie voor huwelijksdiners, recepties en andere bijeenkomsten.[17] De oude hooiberg bleef daarbij onderdeel van de identiteit. In een advertentie uit 1987 nodigde het restaurant gasten uit om een feest te vieren in ‘onze hooiberg’.[18]
Groei en uitbreiding
De locatie bleef zich aanpassen aan nieuwe generaties bezoekers. In januari 1986 kreeg Restaurant ’t Kompas toestemming voor een uitbreiding van het buitengedeelte. Omwonenden hadden bezwaar gemaakt vanwege mogelijke overlast, maar de gemeente verleende uiteindelijk een bouwvergunning.[19]
Deze ontwikkeling past binnen een terugkerend patroon in de geschiedenis van ’t Kompas: de zaak veranderde mee met haar tijd, terwijl het water, de hooiberg en de functie als groepslocatie steeds centraal bleven staan.
Schaatsers, feesten en moordavonden
In de jaren negentig werd ’t Kompas steeds nadrukkelijker gepresenteerd als locatie voor complete feesten en groepsarrangementen. Advertenties boden onder meer diners, recepties, buffetten, bedrijfsfeesten, barbecues en boottochten aan.
Ook de historische band met het ijs bleef bestaan. Een foto in het Leidsch Dagblad uit december 1996 droeg de titel ‘Stempelen bij ’t Kompas’ en liet schaatsers bij de locatie zien.[20] Meer dan vijftig jaar na de hardrijderij uit 1942 was ’t Kompas nog steeds een ontmoetingspunt tijdens natuurijs.
Vanaf 1997 organiseerde het restaurant bovendien theaterdiners en zogenoemde moordavonden. Tijdens een diner speelde zich rondom de gasten een fictieve misdaad af. De avonden kwamen vanwege hun succes meerdere keren terug.[21]
Daarnaast werden familiebuffetten, livemuziek, rondvaarten en feesten voor grote gezelschappen aangeboden. Zo bleef ’t Kompas restaurant, uitgaansplek en evenementenlocatie tegelijk.
Een plek uit de boeken van Bob Evers
Restaurant ’t Kompas kreeg ook een plaats in de Nederlandse jeugdliteratuur. De locatie komt voor in deel 13 van de Bob Evers-serie, Een motorboot voor een drijvend flesje.
In het verhaal heeft ’t Kompas een terras aan het water, is er een telefoon en worden er gebakken eieren met rosbief en ham geserveerd. Op 11 november 2000 organiseerde het Bob Evers Genootschap daarom een bijeenkomst bij het restaurant.[22]
De locatie was extra toepasselijk omdat ’t Kompas naast de voormalige woning van schrijver Willy van der Heide lag. Ook diens toenmalige buurman, jazzmusicus Peter Schilperoort, woonde er vlakbij.[22]
De periode van Vincent de Jong
Aan het einde van de jaren negentig begon een belangrijke nieuwe ondernemersperiode.
Volgens Bollenstreek Omroep kocht Vincent de Jong Restaurant ’t Kompas en bleef hij vervolgens 23 jaar eigenaar.[23] Een afzonderlijke bron met de exacte aankoopdatum is nog niet gevonden. Daarom wordt in dit artikel geen zelf teruggerekend aankoopjaar als vaststaand feit genoemd.
Krantenartikelen uit 2002 laten zien dat in die periode volop werd gesproken over de toekomst van de locatie. In januari werd gemeld dat ’t Kompas te koop stond en dat de gemeente weinig voelde voor woningbouw op het terrein.[24] In maart verscheen een uitgebreid artikel onder de kop ‘Eigenaars ’t Kompas willen meer reuring’.[25]
Ook de feestarrangementen, evenementen en moordavonden bleven onderdeel van het aanbod.[26]
Onder Vincent de Jong bleef ’t Kompas zowel restaurant als evenementenlocatie. Na 23 jaar besloot hij de zaak te verkopen en zich verder te richten op zijn activiteiten in de evenementenbranche.[23]
Van ’t Kompas naar Brasserie Milo
In april 2022 namen Bart van ’t Wout en Marie-Claire Idsinga Restaurant ’t Kompas over.
Tijdens het eerste zomerseizoen bleef de vertrouwde naam behouden. Samen met familie werd de zaak opgefrist, terwijl achter de schermen plannen werden gemaakt voor een grotere vernieuwing. In een interview uit oktober 2022 werd beschreven dat het restaurant na het zomerseizoen verder zou worden verbouwd.[27]
Op 11 maart 2023 opende Brasserie Milo haar deuren. Het interieur werd vernieuwd met behoud van karakteristieke eigenschappen van het pand. Het nieuwe concept kreeg een mediterrane richting met invloeden uit onder meer Spanje, Frankrijk, Griekenland en Italië.[28]
Daarmee veranderde de naam, maar niet de essentie van de plek.
Nog altijd komen gasten hier per pont, auto, fiets of boot. Om te lunchen aan het water, samen te borrelen, uitgebreid te dineren of iets bijzonders te vieren. Precies zoals generaties bezoekers vóór hen dat deden.
Een plek die telkens opnieuw begon
De geschiedenis van ’t Kompas en Brasserie Milo is geen rechte lijn.
Het is het verhaal van een oude boerderij die veranderde in een café, danszaal en restaurant. Van schaatswedstrijden, vaartochten, jazzmuziek en feesten. Van een hooiberg die volgens de familie tijdens de storm van 1953 instortte. Van een restaurant dat in 1972 volledig uitbrandde en daarna opnieuw werd opgebouwd.
Het is ook het verhaal van verschillende ondernemers die de plek telkens een nieuwe invulling gaven: van Jacques en Frans van der Eerden tot Frans van der Meer, latere exploitanten, Vincent de Jong en de huidige eigenaren.
Wat al deze periodes met elkaar verbindt, is het water — en het idee dat deze bijzondere plek op Kaageiland er is om mensen samen te brengen.
Brasserie Milo is daarmee niet het begin van een nieuw verhaal, maar het nieuwste hoofdstuk van een geschiedenis die aantoonbaar al sinds minstens 1942 wordt geschreven.
Bronnen
[1] Jan Biemond, De geschiedenis van Kaageiland, deel 1 en deel 2, Stichting Oud Alkemade / Rijnlandse Geschiedenis.
https://rijnlandgeschiedenis.nl/documenten/oude-wetering-stichting-oud-alkemade/de-geschiedenis-van-kaageiland-deel-1-en-deel-2.pdf
Aanvullende achtergrond: Alkmadders, nummer 151, september 2020, Stichting Oud Alkemade.
https://www.stichtingoudalkemade.nl/alkmadders/alkmadders%20151%20sept%202020.pdf
Historische kranten – Erfgoed Leiden en Omstreken
[2] Leidsche Courant, 20 januari 1942, pagina 4. Aankondiging hardrijderij en inschrijving bij Café ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LC/1942
[3] Leidsch Dagblad, 20 januari 1942, pagina 4. Aankondiging hardrijderij en inschrijving bij Café ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1942
[4] Leidse Courant, 11 juni 1952, pagina 3. Aankondiging van de Kompas-Pokervaarten.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LLC/1952
[6] Leidse Courant, 21 januari 1956, pagina 9. Feest- of muziekavond bij ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LLC/1956
[7] Leidse Courant, 6 januari 1956, pagina 3. Personeels- of verenigingsavond bij ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LLC/1956
[8] Leidse Courant, 21 december 1968, pagina 6. Advertentie voor het kerstdiner; Frans van der Meer genoemd als gastheer.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LLC/1968
[9] Leidsch Dagblad, 12 april 1969, pagina 4. Aankondiging van een voetbaluitzending in ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1969
[10] Leidsch Dagblad, 26 november 1971, pagina 21. Bericht over een exploitant en een faillissement waarbij ’t Kompas werd genoemd.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1971
[11] Leidsch Dagblad, 6 november 1972, pagina 1. Bericht over de brand die Café-Restaurant ’t Kompas verwoestte.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1972
[12] Leidsch Dagblad, 20 december 1972, pagina 4. ‘Swiebertje en Brom in voor Kompas’.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1972
[13] Leidsch Dagblad, 5 april 1973, pagina 4. Bericht over de heropening van de jachthaven en ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1973
[14] Leidsch Dagblad, 24 november 1973, pagina 8. Advertentie of bericht over rondvaarten vanaf Restaurant ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1973
[15] Krantenpublicaties over het Roemeense festival bij ’t Kompas:
- Leidsch Dagblad, 13 november 1978, pagina 22
- Leidsch Dagblad, 15 november 1978, pagina 18
- Nieuwe Leidsche Courant, 8 december 1978, pagina 6
- Leidsch Dagblad, 20 december 1978, pagina 8
- Nieuwe Leidsche Courant, 22 december 1978, pagina 6
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1978
https://leiden.courant.nu/periodicals/NLC/1978
[16] Diverse advertenties en berichten over jazzavonden en muzikale diners, 1979–1980:
- Nieuwe Leidsche Courant, 2 november 1979, pagina 16
- Nieuwe Leidsche Courant, 25 januari 1980, pagina 8
- Leidsch Dagblad, 27 februari 1980, pagina 26
- Leidsch Dagblad, 5 maart 1980, pagina 15
- Leidsch Dagblad, 9 mei 1980, pagina 26
https://leiden.courant.nu/periodicals/NLC/1979
https://leiden.courant.nu/periodicals/NLC/1980
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1980
[17] Leidse Courant, 27 maart 1981, pagina 12. Advertentie voor huwelijksdiners, recepties en bijeenkomsten.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LLC/1981
[18] Leidsch Dagblad, 14 mei 1987, pagina 24. Advertentie voor feesten in de hooiberg.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1987
[19] Leidse Courant, 15 januari 1986, pagina 14. Bericht over de uitbreiding en bouwvergunning voor ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LLC/1986
[20] Leidsch Dagblad, 31 december 1996, pagina 15. ‘Stempelen bij ’t Kompas’.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1996
[21] Krantenpublicaties over moordavonden, theaterdiners, familiebuffetten en groepsarrangementen, 1997–1999:
- Leidsch Dagblad, 21 augustus 1997, pagina 20
- Leidsch Dagblad, 4 oktober 1997, pagina 4
- Leidsch Dagblad, 27 december 1997, pagina 14
- Leidsch Dagblad, 4 juni 1998, pagina 10
- Leidsch Dagblad, 2 juli 1998, pagina 26
- Leidsch Dagblad, 3 oktober 1998, pagina 31
- Leidsch Dagblad, 5 december 1998, pagina 22
- Leidsch Dagblad, 20 mei 1999, pagina 28
- Leidsch Dagblad, 17 juni 1999, pagina 8
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1997
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1998
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/1999
[24] Leidsch Dagblad, 22 januari 2002, pagina 18. Bericht over de verkoop en mogelijke toekomstige bestemming van ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/2002
[25] Leidsch Dagblad, 23 maart 2002, pagina 4. ‘Eigenaars ’t Kompas willen meer reuring’.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/2002
[26] Leidsch Dagblad, 15 april 2002, pagina 12. Publicatie over activiteiten of arrangementen bij ’t Kompas.
https://leiden.courant.nu/periodicals/LD/2002
Familiearchief Van der Eerden
[5] Schriftelijke herinneringen van Janfrans van der Eerden, zoon van voormalig eigenaar Jacques van der Eerden. Persoonlijke correspondentie met Brasserie Milo. In deze bron worden onder meer genoemd:
- de exploitatie door Jacques en Frans van der Eerden;
- de oorspronkelijke boerderij;
- de bar in het boerderijgedeelte;
- de hooiberg als feestzaal;
- de instorting tijdens de storm van 1953;
- de daaropvolgende nieuwbouw;
- dansavonden en het mogelijke optreden van de Dutch Swing College Band;
- en de verkoop rond 1957 of 1958.
Deze bron is niet openbaar online beschikbaar.
Bob Evers
[22] Bob Evers Genootschap, ‘Bijeenkomsten van Bob Evers-fans’, verslag en aankondiging van de bijeenkomst bij Restaurant ’t Kompas op 11 november 2000.
https://www.bobevers.nl/content/bijeenkomsten/index_bijeenkomsten.html
Aanvullend: Bob Evers Nieuwsbrief, nummer 16, juli 2000.
https://www.bobevers.nl/content/nieuwsbrieven/NB016.pdf
Vincent de Jong
[23] Bollenstreek Omroep, ‘Bollenstreek Ondernemers met Vincent de Jong’. De publicatie vermeldt dat Vincent de Jong ’t Kompas kocht en 23 jaar eigenaar bleef.
https://www.bollenstreekomroep.nl/radio-bollenstreek-ondernemers-met-vincent-de-jong/
Overname en overgang naar Brasserie Milo
[27] Sanne Wolters, ‘Het meeste leer je toch in de praktijk’, Bakkers in Bedrijf, 12 oktober 2022. Over het opknappen van ’t Kompas na de overname en de geplande winterverbouwing.
https://www.bakkersinbedrijf.nl/artikelen/het-meeste-leer-je-toch-in-de-praktijk
[28] Misset Horeca, ‘Restaurant ’t Kompas gooit roer om’. Over de opening van Brasserie Milo op 11 maart 2023, het vernieuwde interieur en het mediterraan geïnspireerde concept.
https://www.missethoreca.nl/390734/restaurant-t-kompas-gooit-roer-om